Srpsko vojničko groblje u Bitolju svedoči o žrtvi hiljada ratnika sa Kajmakčalana i čuva sećanje na cenu slobode, i stradanja 1912–1918.
Srpsko vojničko groblje u Bitolju predstavlja jedno od najznačajnijih mesta sećanja na stradale srpske vojnike u balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu. Natpis na kosturnici, koji slavi hrabro pale junake za kralja i otadžbinu, i danas podseća na veličinu njihove žrtve i cenu slobode izborene u teškim borbama na jugu Balkana.
Ovo mesto tesno je povezano sa epopejom srpske vojske, od povlačenja preko Albanije i oporavka na Krfu, do povratka na Solunski front. Bitke na Gorničevu i Kajmakčalanu 1916. godine donele su prve velike pobede, nakon čega je usledilo i oslobođenje Bitolja, koji je postao simbol obnovljene nade i jedina slobodna teritorija tadašnje Srbije.
Na prostoru od planine Nidže do Bitolja rasute su kosti desetina hiljada srpskih vojnika. Procenjuje se da je više od 30 hiljada stradalih sahranjeno na 74 groblja u ovom području, a najveće među njima upravo je bitoljsko vojničko groblje. Tu počivaju i oni koji su poginuli u borbama i oni koji su podlegli ranama u poljskim bolnicama.
Ulaskom kroz obnovljenu kapiju, pogled se pruža na redove krstova koji se nižu duž aleja. Na uzvišenju se nalazi kosturnica sa posmrtnim ostacima 1.321 vojnika, iako se smatra da je broj sahranjenih značajno veći. Na mnogim krstovima umesto imena stoje samo brojevi, nemi svedoci vremena i zaborava koji još čekaju da budu ispravljeni.
O groblju danas brinu malobrojni Srbi u Bitolju, članovi srpsko-makedonskog društva i planinari, koji nastoje da očuvaju dostojanstvo ovog mesta. Postoji nada da će se u arhivama pronaći podaci o sahranjenima, kako bi njihova imena ponovo bila ispisana i vraćena u kolektivno pamćenje naroda.
