Na današnji dan preminuo je Pavle Savić, naučnik čiji je rad ostavio neizbrisiv trag u svetskoj i srpskoj nauci zauvek.
Pavle Savić, jedan od najvećih srpskih naučnika 20. veka i utemeljivač nuklearne nauke u Srbiji, preminuo je 30. maja 1994. godine u Beogradu. Njegovo ime zauvek je upisano u istoriju svetske nauke zahvaljujući pionirskim istraživanjima u oblasti nuklearne fizike i hemije, koja su doprinela jednom od najznačajnijih naučnih otkrića modernog doba – nuklearnoj fisiji.
Rođen je 10. januara 1909. godine u Solunu, gde je njegov otac Petar radio kao carinski službenik. Školovanje je nastavio u Svilajncu i Beogradu, a nakon završene gimnazije upisao je studije fizičke hemije na Beogradskom univerzitetu. Već tokom mladosti pokazao je izuzetan talenat za prirodne nauke, što ga je ubrzo svrstalo među najperspektivnije mlade istraživače tog vremena.
Svetsku naučnu reputaciju stekao je tokom rada u Parizu na čuvenom Institutu za radijum, gde je sarađivao sa francuskom naučnicom Irenom Žolio-Kiri, ćerkom dobitnika Nobelove nagrade Marije i Pjera Kirija. Upravo tamo je 1937. i 1938. godine učestvovao u eksperimentima koji su bili od presudnog značaja za razumevanje ponašanja atomskog jezgra uranijuma pod dejstvom neutrona.
Rezultati njegovih istraživanja predstavljali su važan korak koji je nemačkim naučnicima Otu Hanu i Fricu Štrasmanu omogućio da dođu do otkrića nuklearne fisije. Iako nije dobio Nobelovu nagradu, mnogi istoričari nauke smatraju da je njegov doprinos bio od izuzetnog značaja i da je nepravedno ostao u senci kasnijih priznanja koja su dodeljena drugim istraživačima.
Po završetku Drugog svetskog rata vratio se u zemlju i posvetio izgradnji domaće naučne infrastrukture. Bio je pokretač osnivanja Instituta za nuklearne nauke u Vinči, prvog i najznačajnijeg centra za nuklearna istraživanja u tadašnjoj Jugoslaviji. Kao prvi direktor instituta učestvovao je u njegovom razvoju i postavljanju temelja moderne naučne zajednice u zemlji.
Njegov ugled nije bio ograničen samo na naučne krugove. Od 1971. do 1981. godine obavljao je dužnost predsednika Srpske akademije nauka i umetnosti, gde je aktivno radio na jačanju naučnih institucija i podršci mladim istraživačima.
Posebno je zanimljivo da je Pavle Savić ostao naučno aktivan gotovo do poslednjeg dana života. Poslednji naučni rad objavio je samo nekoliko meseci pre smrti, u svojoj 85. godini, potvrđujući da su radoznalost i posvećenost nauci bili njegov životni poziv.
Danas se Pavle Savić smatra jednim od najznačajnijih naučnika koje je Srbija ikada imala. Njegovo delo predstavlja dokaz da su znanje, upornost i naučna posvećenost sposobni da prevaziđu granice malih država i ostave trag u svetskoj istoriji. Njegov život i rad i dalje inspirišu nove generacije istraživača, a ime Pavla Savića ostaje simbol srpske nauke, intelekta i naučne izvrsnosti.
